Imams opgeleid in Nederland

04-02-09

Naar mijn mening is het zowel een prioriteit als een uitdaging voor de moslims in Nederland om zelf opgeleide imams voort te brengen. Dit zeg ik uit eigen ervaring. Sinds mijn 18^de ben ik al in de islam actief als imam, vrijdagspreker, met het geven van lezingen in moskee Al-Kabir te Amsterdam e.a waar ik ook de Koran uit mijn hoofd geleerd heb in 1976. Mijn voorkeur voor imams die in Nederland opgeleid zijn heeft met een aantal factoren te maken.

•  Een imam die geïmporteerd is uit het buitenland heeft een heel ander visie van de Islam die bijna niet in overeenstemming is met de samenleving. Ook verschilt de context die hij voor ogen veel met die van ons. Met ons bedoel ik wij die zijn opgegroeid in Nederland en obstakels tegenkomen in het dagelijks leven die vrijwel niet bekend zijn dan wel niet begrepen kunnen worden door de zogenoemde geïmporteerde imams. Vaak is de visie van deze imams ook gebaseerd op traditie, en niet op de islam.
• Qua kennis en de toepassing daarvan op de samenleving wordt het een bijna onmogelijke opgave. Veel imams hebben geen hoog onderwijs genoten in de ethologie, of islamitische studies afgerond. Wel hebben ze op de koranschool gezeten en de Koran en andere religieuze teksten uit hun hoofd geleerd, maar op de klassieke manier. Daar wordt echter de nadruk gelegd op het onthouden en niet op het begrijpen, analyseren conclusies trekken en het toepassen op de samenleving van de geleerde stof.
• De meeste imams zijn niet in staat om in debat te gaan met de jongeren, die hier zijn geboren. Daarnaast beschikken ze ook niet over de vaardigheden om in discussie te gaan met niet-moslims.
• De imams die uit het buitenland afkomstig zijn worden geconfronteerd met ingewikkelde vraagstukken en problemen die niet bij hen bekend zijn. Simpelweg, omdat ze niet in ons land opgegroeid zijn en soortgelijke problemen in het land van herkomst niet zijn tegenkomen.
• Sommige imams brengen problemen van hun afkomstige landen mee die niets met onze samenleving te maken hebben en proberen het hier te verspreiden. Dit kan echter leiden tot conflicten tussen moslims en niet-moslims in de samenleving.
• Sommige imams sluiten zich af van de hele samenleving alsof ze geen deel uitmaken van de samenleving.
• Ook weten sommigen weinig af van deze maatschappij
• Doordat geïmporteerde imams de Nederlandse taal niet beheersten en jongeren het Arabisch niet beheersten, leidde dit tot een leegstroom van jongeren uit de moskee.
• Vele imams houden geen rekening met de omstandigheden waarin ze leven en de context waarin bepaalde gebeurtenissen plaatsvinden.
• Sommige imams beseffen niet dat ze in een heel ander land leven waarin de situatie totaal anders is dan in het land van herkomst en dat ze daarom rekening moeten houden met de context waarin dingen plaatsvinden, die zoals gezegd verschillen met die in het land van herkomst. Ze horen rekening te houden met bijvoorbeeld de omstandigheden waarin moslims verkeren en de sociale veranderingen in het land.

De Taak van de hedendaagse imams

Men heeft het er tegenwoordig vaak over dat de moskeeën in het algemeen imams hebben die niet in staat zijn hun verantwoordelijkheid te nemen door de juiste islamitische tolerantie en ook de normen en waarden binnen onze samenleving te verspreiden en anderen uit te nodigen tot liefde en broederschap. Juist in deze tijden waarin de problemen van de 2^de en 3^de generatie moslims toenemen, wordt van een imam of missionair vereist op de hoogte te zijn van de obstakels die zij in de Nederlandse samenleving tegenkomen. Verder moeten ze zich ook kunnen inbeelden in de gedachtegangen van de jongeren en op de hoogte zijn van de problemen waarmee die te maken krijgen.

Helaas laat dit bij een groot deel van de imams te wensen over evenals de officiële imaamopleiding. De meeste imams kennen de Koran wel uit hun hoofd, dat klopt, maar dat brengt ons tot de vraag of ze daarnaast ook op de hoogte zijn van wat zich allemaal in de Nederlandse samenleving afspeelt. En zijn ze ook in staat om ingewikkelde vraagstukken te bestuderen en deze ook te beantwoorden?

Om de hiervoor genoemde vragen positief te kunnen beantwoorden zie ik het als noodzaak dat de imams in Nederland opgeleid moeten zijn en vervolgens aan bepaalde criteria moeten voldoen:

• Het goed kunnen begrijpen en bestuderen van de islamitische bronnen.
• Het goed kunnen informeren en overtuigen van moslims.
• Openstaan voor andersdenkenden en niet stil staan bij de eigen mening.
• Realistisch zijn bij zijn denkwijze en analyses.
• Integreren, zich aanpassen en ontwikkelen in de samenleving, in de zin van op de hoogte zijn, en nemen en geven.
• Gelovigen op de hoogte stellen en hen goed informeren m.b.t hun religieuze en maatschappelijke verplichtingen en zich met name concentreren op de volgende punten:
• Hij moet beschikken over een bepaalde charisma waardoor hij overtuigend overkomt op de gelovigen en hen goed kan inlichten.
• Het slaan van bruggen tussen het dagelijks leven en de religieuze zaken, en het vermijden van alles wat niet nuttig is volgens die islamitische normen en waarden.

De verwachtingen en doelen van de Imamopleiding zijn als volgt:         

• Het voortbrengen van een academische / wetenschappelijke geleerde en/of imaam die op de hoogte is van de werkelijkheid en de islamitische wetenschap én ook in staat is deze te combineren.
• Een imam voortbrengen die de islamitische bronnen bestudeerd heeft.
• De imam moet de vaardigheid hebben de islamitische uitspraken in een westerse context te plaatsen en deze ook kunnen toepassen in een multiculturele samenleving.

Op basis van de hierboven genoemde punten is het noodzakelijk dat de imamopleiding in Nederland moet plaatsvinden. Wat ook de vermelding waard is, is dat er binnen de moskeeën ongewenste ontwikkelingen gaande zijn. Het beheersen van de Nederlandse taal (zonder een islamopleiding) geeft geen enkele moslim het recht imaam te worden, iets wat de laatste jaren een trend lijkt te worden, voornamelijk onder jongeren. Om de islam te beschermen tegen deze ongeschoolde imams - die de moskeeën veel schade toebrengen - moeten er bepaalde voorwaarden worden gesteld. Er zou een commissie gevormd moeten worden (met islamgeleerden). Die moeten dan een ieder die imam wil worden op basis van zijn kennis, ervaring en vaardigheden bepalen of hij geschikt dan wel ongeschikt is. Dan weten de moskeeën bij het binnenhalen van een nieuwe imaam ook waar zij aan toe zijn.

Wanneer we blijven toekijken, blijft de kans groot dat het binnen de moskeeën een chaos blijft. Als deze maatregelen uitblijven blijft de kans bestaan dat dit in de toekomst niet anders zal zijn. Waardoor de moskeeën niet op alle fronten hun bijdrage kunnen leveren. 

Door: Dr. Marzouk Aulad Abdellah is islamoloog aan de Vrije Universiteit (VU).

© Nioweb